LİNK

 

NOT

 

YENİ

 

BAĞLANTILAR

 

Homeostasi

Homeostasis

 - Değişen dış koşullara rağmen nispeten sabit bir iç fizyolojik ortamı sürdürme sürecidir.
-Böylece vücut organlarının, normal sınırlarda verimli bir şekilde çalışması sağlanır.
 
İki ana kontrol merkezleri:
1.             Beyin, sinir sistemi
2.             Endokrin bezler

 Düzenlenmiş olması gereken şartlar:
1.             Sıcaklık
2.             Kalp hızı
3.             Solunum hızı
4.             Kan basıncı
5.             Su dengesi
6.             Kan şekeri düzeyleri
7.             Detoksifikasyon

Homeostaside rol oynayan organlar ve kontrol merkezleri


Faaliyet

Organlar

Kontrol Merkezi

Sıcaklık

Cilt

Hipotalamus

Kalp hızı

Kalp

Omurilik soğanı

Solunum hızı

Kaburga ve diyafram

Omurilik soğanı

Kan basıncı

Kalp ve Damar
Böbrekler

Omurilik soğanı kontrol eder:
–Atar damar direnci
Hipotalamus, kanda su seviyeleri kontrol etmek için hipofiz bezinin endokrin sistemi yönlendirir

Su dengesi

Böbrekler

Omurilik soğanı kontrol eder:
–kan basıncı
Hipotalamus, kanda su seviyeleri kontrol etmek için hipofiz bezinin endokrin sistem yönlendirir

Kan şekeri
 

Pankreas  

İnsulin -kan şekeri seviyesini azaltır.
Glukagon - kan şekeri seviyesini artırır.

Detoksifikasyon

Karaciğer

Kandaki zararlı maddeleri ortadan kaldırır ve  böbrekler tarafından kandan temizlenir

Vücut sıvılarının düzenlenmesi gereken durumları
 a) O 2 ve CO 2 konsantrasyon koşulları: hücrelerin enerji ihtiyacının karşılaştırılması
 b) pH: enzimlerin düzgün çalışması için uygun pH gereklidir.
 c) H 2 O ve K, Cl, Na gibi elektrolitlerin konsantrasyonlar,
 d) sıcaklık: enzim etkinliği için önemlidir
 e) çeşitli besinler, hormonlar ve atık ürünlerin konsantrasyonları
 f) hacim ve basınç; plazma ve hücreler arası sıvı arasında madde alış verişi için önemli

Homeostazı için en uygun vücut koşulları
Belirli vücut sabitlerinin korunması vücudun en iyi şekilde çalışması için gereklidir:
- vücut ısısı C 37 0 C
- Kan pH 7.4
- Kan basıncı 120/80 mmHg
- kan şekeri % 0,1

Bu sabitler, bireyler arasında farklılık gösterebilir :
- Bireylerin farklı metabolik oranları, vücut sıcaklığını etkiler
- Vücut (örneğin) egzersizde farklı durum veya talepleri olabilir
- Yetişkinler ve çocuklarda kan basınç farkı görülür

İnsan vücudundaki hücrelerin hayatta kalması için sürekli bulundukları ortamın koruması gerekir . Bu hücre çevreleyen sıvı için gerçekleştirilir.
Vücut ağırlığının yaklaşık %60’ı sudur. Bunun 2/3 ü hücre içi sıvıdır.  Kalan 1/3 ise hücre dışı sıvıdır. Hücre dışı sıvının %20 si plazma da , %80 i ise hücreler arası sıvıdır.

Vücüt Akışkanları
- Insan bedeninde hücreler sıvı ortam içinde bulunurlar.
– Bu sıvının konsantrasyonu ve pH hücreler için nispeten sabit kalır

Homeostatik denge
– İç denge devamlı olarak iç ve dış faktörlerin etkisiyle değişme eğilimindedir Bu değişimlere karşı sürekli iç kontrol(Düzletici) mekanizmaları devreye girerek dengenin korunmasını sağlarlar
Dengenin korunması için homeoastasinin işleyiş mekanizması;

İnsanlar iki çeşit geri bildirim mekanizmaları vardır:
a. Negatif geri bildirim mekanizması
b. Olumlu geri bildirim mekanizması

Negatif geri besleme mekanizması
Normal vücut sabitlerindeki sapmaları algılayan ve tersine çeviren bir süreçtir.
- Üç bölümden oluşur:
1. reseptör
2. düzeltici merkez
3. efektör


Duyusal Reseptör:
- Her organ ve doku yapısında bulunur.
– Reseptörler değişkenler hakkında beyin uyarır
- Duyu reseptörleri vücudun iç ve dış koşullarını izler.
Düzenleyici:
- Beyinde (hipotalamus) yer almaktadır.
– Reseptölerden aldığı uyarıları değerlendirerek gerekli efektörleri uyarır.
Efektör:
– Düzenleyicilerin uyarısı ile vücutta değişiklikler oluşturan yapılardır.
-  başıca efektöler; kaslar ve salgı bezleridir  

Homeostasi örnekleri

Termoregülasyon
Tüm canlılar, vücutlarının içinde homeostasiyi korumaya çalışır
Termoregülasyon, hayvanların iç sıcaklığını tolere edilebilir sınırlar içinde tutmak için çeşitli adaptasyonlar geiştirmiştir.

  • yağ depolanır
  • yoğun kürk
  • yüzeyin küçültülmesi
  • düşük kan akımı


Ektotermik (Vücut sıcaklığı dış ortama bağlı) canlılar

  • çevrelerinden ısı emerler
  • omurgasızlar,balık,amfibiler,kertenkele,
  • vücut ısıları çevre ısısı göre değişir

Endotermik (Vücut sıcaklığı iç ortamlarına bağlı) canlılar

  • metabolizma ile vücut ısısı düzenlenir
  • kuşlar, memeliler, bazı sürüngenler, ton balığı, kokarca lahana, kelebekler, bal arıları, çiğdemler vb
  • vücut ısıları çevre ısısı göre değişmez

Homeotermik canlılar

  • Vücut sıcaklıkları değişmez
  • Vücut sıcaklıklarını düzenleyen  mekanizmalara sahiptir

Poikilotermik canlılar

  • Çevresel şartlara bağlı olarak  vücut sıcaklıkları önemli oranda değişir
  • Vücut sıcaklıklarında görülen değişimlere karşı özel davranışlara (Kış uykusu,Uyuşma vb)sahiptirler

 

Endotermik

Ektotermik

Homeotermik

Çoğunlukla kuşlar ve memeliler, ton balığı ve diğer bazı büyük balıklar

Bazı tropikal sürüngenler, okyanusta hatta derin göllerin derinliklerindeki organizmalar bazı balıklar. örnek pupfish 

Poikilotermik

Bazı kuşlar ve bazı memeliler (Ayı,bazı fareler, bazı yarasalar) yanı sıra birçok böcek ve  bazı omurgasızlar.

Balıklar, amfibiler, sürüngenler  ve  birçok omurgasızlar.


Vücut sıcaklığı dört şekilde kaybolur

  • iletim - ısı transferi nesneler dokunmatik
  • konveksiyon – çevredeki hava veya sıvıya transfer
  • radyasyon - çevreye ısı yayılması
  • buharlaşma – vücut yüzeylerinden terlemeyle ısı kaybı 

Vücut sıcaklığı beş şekilde korunur - kazanılır
1 - Artan metabolik ısı üretimini;

  • hormonal değişikliklerle, kuşlar ve memelilerde metabolizma artırılır
  • titreme dahil, artmış fiziksel aktivite
  • bal arısı, kovanı kümeleme ve titreme ile soğuk kışlar ayakta kalırlar

2 – Yalıtım;
saç, tüy, yağ katmanları (daha fazla giysileri koymak)

3 - Dolaşım uyarlamalar;

  • ısı kaybı deriye akan kan miktarını değiştirerek değiştirilebilir
  • filler büyük kulaklar
  • ters akım ile ısı değişimi ve korunması – ( zıt yönlerde kan akımı olan komşu kan damarlarında (sıcak ve soğuk) düzenleme)
  • ısı kaybı, buz gibi suda yüzme ya da buz üzerinde ayakta olsa bile minimal düzeydedir

4 - Evaporatif soğutma;
terleme ve sık nefes alıp verme

5 - Davranış yanıtları;
- endoterm ve ektoterm canlılardaki özgün davranışlar
güneş ya da gölgede durma 
-geçiş
-banyo

Vücut Sıcaklığının Negative Geribildirimle Düzenlenmesi

Osmoregulasyon


 Su kazanılması:
a.             sıvı ve katı gıdaların (susuzluk etkiler) emilimi ile
b.             metabolizma (su üretilir)
c.             böbrek kanallarında sıvının reabsorbsiyonu (hormonal kontrollü)

Su kaybedilmesi:
a.             boşaltım sistem tarafından atılımı (en önemli)
b.             terleme, akciğer ve deriden buharlaşma,
c.             bağırsak yolu ile  (ishal, kusma)

 Su Dengesi
a.             Antidiüretik hormon (ADH), vücut sıvılarının ozmotik basıncı ve hacminin düzenlenmesine yardımcı olur .
b.             Aldosteron vücut sıvı hacmi düzenler.
c.             ADH ve aldosteron etkinliği negatif gerildirim ile düzenlenir.
d.             Böbrekler tampon özellikteki HCO 3 - iyonları veya H + iyonlarının fazlasının atılımını gerçekleştirir.

 Kan Hacmi
a.             Antidiüretik hormon böbreklerde suyun geri emilimini uyararak idrar konsantrasyonunu düzenler.
b.             ADH etkisiyle idrar toplama kanalını suya çok geçirgenliği artar, böbrek doku ve kana  geri emilir ve çok yoğun idrar oluşur.
c.             ADH  az veya salgılanmamasınde, idrar toplama kanalı su geçirmez  olur ve çok seyreltik idrar oluşur.

Tansiyon Kontrol
 Aldesterone; Adrenal korteks tarafından salgılanır. Kandaki sodyum ve potasyum miktarını distal kıvrımda sodyum pompası etkileyerek düzenler.

Vücut Su/Tuz Dengesinin Düzenlenmesi


Kan Şekerinin Düzenlenmesi

Şeker Kontrolü
 - İki tip hücre pankreas:
A. Alfa hücreleri:     - Glukagon hormonu üretir

  • Glikojen yıkımını uyarır
  • Kan glikoz düzeyini artırır 
  • Glikoz sentezini uyarır

B. Beta hücreleri:    - Insülin hormonu üretir

  • Kandaki glikozun hücrelere geçişini uyarır.
  • Hücre zarına etki ederek amino asitlerin ve glikozun geçişini uyarır.
  • Kan şeker düzeyini düşürür.
  • Az salgılanması şeker hastalığına neden olur.

 
Not:Artmış kan şeker düzeyleri insülin üretimini uyarırlar

Kan Şeker Düzeyinin  Negative Geribildirimle Düzenlenmesi


Pozitif Geribildirim Mekanizması :
- Bir uyarıcının gücünü artırmak için hareket eden bir mekanizmadır .
- Pozitif geri besleme mekanizmaları dengeyi ve kararlılığı bozan bir sistemdir.
Örnek:

Kan pıhtılşması

Doğum