LİNK

 

NOT

 

YENİ

 

BAĞLANTILAR

 

BAĞIŞIKLIK

Vücut Savunmasını
 Bağışıklık : potansiyel zararlı yabancı maddelere ve anormal hücrelere karşı  vücudun ortaya koyduğu savunma yeteneğidir.

Aşağıdaki faaliyetleri gerçekleştirir:

  • virüsler ve bakterilere  karşı savunma
  • Yıpranmış hücreleri (örneğin, eski eritrosit) ve doku artıklarını (örneğin, yaralanma ya da Hastalık) ortadan kaldırır
  • Anormal veya mutant hücreleri tanır ve imha eder. (kansere karşı birincil savunma)
  • 'Yabancı' hücreleri  (örneğin, organ nakli) reddeder.

Olumsuz yanıtları:

  • Alerjiler - normalde zararsız maddelere tepki
  • Otoimmün hastalıklar (Diyabet)(Kendi dokularını yok eder)

Bağışıklık sisteminin evrimi

  • başlaması / yabancı DNAların parçalanmasında rol alan endonükleazlarla
  • omurgasızlarda hücreler saldırıları anlamaya yarayan kendi almaçlarını geliştirdi
  • tüm hayvanlarda mikroplara saldıran, fagositler bulunur
  • lenfositler - ilk halkalı solucanlarda görülür
  • lektinler = antikor atalarıdır
  • bağışıklık sistemi tam olarak köpekbalıklarında gelişti
  • İmmun sistem canlıları çevresel patojenlerden korumak üzere evrimleşmiştir (virus, bakteri, fungi, protozoa ve çokhücreli parazitler). 

Bağışıklıkta rol oynayan hücreler

Miyeloid (Kemik doku) hücreleri
                -Monosit-Makrofaj
                -Nötrofil
                -Eozinofil
                -Bazofil
                -Mast Hücreleri(kökeni belli değil)
                -Eritrosit
                -Platelet
Lenfoid ( Lanfaik dokular) hücreleri
                -B lenfosit
                -T lenfosit
                -NK hücresi

 Miyeloid hücreleri

  • Boğumlu ve düzensiz çekirdek yapısı
  • stoplazmada fazla sayıda granül içeriği
  • granüller farklı boyalarla boyanma özelliğine sahiptir

 Nötrofil-boyanmaz

  • Kan lökositlerinin en yoğun hücreleridir(% 30-75)
  • Boya almayan ince granüller
  • Kandan dokuya geçerler
  • Vücuda giren yabancı molekül ve mikroorganizmalara ilk ve en hızlı yanıtı verirler
  • Fagositozu yaparlar
  • Yangı olaylarına katılırlar

Eozinofil-asidofilik (eozin)

  • Asidik boyalar (eozin) ile boyanırlar
  • Deri ve mukozalarda lokalize olurlar
  • Parazitik ve alerjik durumlarda sayısı artar.
  • Fagositoz yaparlar.

Bazofil-bazik (hematoksilen)

  • Bazik boyalar(hemotoksilen) ile boyanırlar
  • Fagositoz yapmazlar.
  • Heparin (pıhtılaşmayı önleyici), histamin (damar genişletici) ve serotonin salgılar.
  • Allerjik reaksiyonlarda rol alırlar.

Makrofajlar

  • Makrofajlar bulundukları ortama göre farklı morfolojik yapıda ve büyüklüktedir.
  • Sıvı içindeki makrofajlar 15µm büyüklüktedir
  • İntrastoplazmik organelleri fazladır-protein sentezi
  • Yüzey molekülleri nötrofiller ile aynıdır
  • Ömürleri ortalama 100 gündür

Başlıca görevleri :
Fagositozis :

  • Nötröfillerden daha geç fagositoza başlar
  • ömürleri boyunca sürekli ve defalarca fagositoz yaparlar
  • Antijen işleme ve sunma
  • Sitokin sentezi
  • Yara iyileşmesi

Makrofaj özellikteki hücreler

  • (Kemik iliği) monosit →(Kan) →dokulara geçiş →olgun makrofaj
  • Bağ doku →histiyosit
  • Karaciğer → Kupffer hücresi
  • Beyin →mikroglia
  • Böbrek → mezengial hücreler

Lenfositler

  • özel bağışıklık hücreleridir
  • Lenfoid organlarda ve farklı doku ve organlarda bulunur
  • B ve T lenfositler ve diğer alt grupları vardır

B lenfosit

  • Humoral  immun yanıt verirler
  • Lenfoid dokularda yerleşirler
  • Bir B lenfosit üzerinde 200.000-500.000 adet antijen reseptörü bulunur
  • Uyarılmış B lenfositler plazma hücrelerine dönüşür

T lenfosit

  • Hücresel immun yanıt verirler
  • Farklı alt tipler-farklı yüzey reseptörleri

Sitotoksik T lenfositler

  • Hücre içinde bulunan patojenlere karşı etkilidir
  • Yabancı organ nakillerinde rol oynarlar
  • Kanser hücrelerine karşı
  • Hedef hücreyi apoptosis ile yok eder

Bellek(Anı) B ve T hücreler

  • Uzun ömürlü hücreler
  • Aynı antijenin 2. defa girişinde aktiftirler
  • Farklı yüzey moleküllerine sahiptirler

Doğal Öldürücü (NK) Hücreler

  • Lenfoid grubu hücredir
  • Timusa uğramazlar
  • Antijen reseptörü taşımazlar
  • Hedef hücreyi apoptosis ile yok eder

Bağışıklık Sistemi


Bağışıklık doğal veya yapay, doğuştan veya kazanılmış,  aktif ya da pasif ya olabilir.
•  Aktif doğal (enfeksiyon temas): yavaş yavaş, uzun vadeli ve spesifik antijen geliştirir.
•  Aktif yapay (bağışıklama): yavaş yavaş, birkaç yıl sürer geliştirir ve bağışıklama verildiği antijene özgüdür.
• Pasif doğal (transplasental = anne çocuk): hemen, geçici, ve annenin bağışıklık antijenleri etkiler gelişir.
•  Pasif yapay (gamma globulin enjeksiyonu): hemen etkiler, geçicidir  ve donör bağışıklık sisteminin tüm bağışıklık elemanlarını taşır.

Doğal savunma engelleri

  • deri
  • mukus
  • enzimler (lizozom)
  • Epitel hücreler
  • Mide ve bağırsak kanalında düşük pH

Doğal direnç mekanizmaları

  • Anatomik ve fizyolojik bariyerler
  • Kimyasal ve biyolojik faktörler
  • Dalağın fonksiyonu
  • Yaş
  • Beslenme
  • Ateş ve akut faz reaktanları
  • Irk ve genetik etki
  • Bakteriyel tanıma ve İnterferon
  • Enfeksiyonlara doğal duyarsızlık
  • Oral tolerans
  • Fagositler ve NK hücreleri
  • Fagositoz ve İnflamasyon (yangı)


Doğuştan gelen bağışıklık sistemi

  • Yanıt özgül değil
  • Etkene hızlıca en büyük düzeyde yanıt verilir
  • Hücresel ve humoral olarak yanıt verilir
  • Bağışıklık belleği bulunmaz
  • Neredeyse yaşamdaki bütün canlı şekillerinde bulunur

Edinilmiş bağışıklık sistemi

  • Patojen ve antijene özgül yanıt verilir
  • Etkene yanıt verilmesinde gecikme vardır
  • Hücresel ve humoral olarak yanıt verilir
  • Bağışıklık belleği oluşturulur
  • Sadece gerçek çenelilerde (omurgalılarda) bulunur

Bağışıklık sisteminde görev alma sırası

1.safha (Genel savunma mekanizmaları)

  • Deri
  • Epitel örtüler
  • Deri ve epitel örtü salgıları

2. safha (Genel savunma mekanizmaları)

  • Fagositik lökositler
  • Antimikrobial proteinler
  • İnflamatuar (Yangı) yanıt

3. safha (Özgün savunma mekanizmaları)

  • Lenfositler
  • Antikorlar

Bağışıklık sisteminin virüs ve bakteriyel enfeksiyonlarda gelişim biçimleri

1.şekil
Virüs bir hücreye girer
I
Hücre  interferon üretir
I
İnterferon sağlam hücrelerinin reseptörlerine bağlanır
I
hücrelerin viral mRNA yı parçalayan enzimler üretir
I
Virus (interferondan sonra) sağlam hücreye girer
I
Virüs engelleme enzimleri aktive olur
I
Virüsler hücrelerde çoğalmaz

 

2.şekil
Mikroorganizma
I
Doğal Direnç
I
Doğal savunma engelleri (mide asidi  v.b)
I
Nonspesifik=Genel bağışıklık( fagositoz, komplement)
I
spesifik=Özel bağışıklık ( antikor, hücresel bağışıklık)

Doğal (nonspesifik=Genel) immünite: İnfeksiyon gelişiminden itibaren görev alır.
Bu yanıtta rol oynayanlar;
a) Makrofajlar,
b) Nötrofiller,
c) Doğal öldürücü hücreler,
d) Plazma proteinleri.

Nonspesifik=Genel Bağışıklık yanıtları
1-İnflamasyon (Yangı)- mikroorganizmanın vücutta yayılmasına karşı alınan önlemlerdir.Bu olay sonucu dokuda hasar oluşur
2 - İnterferon - viral enfeksiyona karşı hücre içi savunma proteinleridir
3 - Doğal katil hücreler- virüsle enfekte olmuş hücreleri ve kanser hücrelerini yok eder
4 - kompleman sistemi - aktive edildiğinde, vücuda zararlı yabancı madde ve hücreleri imha eder.

İnflamasyon : mikrobiyal enfeksiyonlar, fiziksel ajanlar (örneğin, travma, ultraviyole radyasyon, yanıklar, ya da 'soğuk ısırmasına'), yetersiz kan akımı sonucu ortaya çıkar ve doku nekrozuna neden olabilir

Amacı; etkeni (bakteri gibi) ve ortaya çıkan ürünleri (immün kompleks gibi) ortadan kaldırmak, etkeni olduğu yerde sınırlı tutmak ve kontrol sağlandıktan sonra doku hasarının tamir ve yenilenmesine olanak sağlamaktır.

 etkileri şunlardır:

  • Kızarıklık - iltihaplı doku, hasarlı bölgenin içindeki küçük kan damarlarının genişlemesi nedeniyle oluşur.
  • Isı, sıcaklık artışı,- bölgede artan kan akışı nedeniyle oluşur
  • Şişme – hücreler arası boşlukta aşırı sıvı birikimi
  • Ağrı - irin, esneme ve ödem nedeniyle dokulardaki  bozulma ve kısmen basınç artması sonucu oluşur

fonksiyonu: işgalci organizmaları ve maddeleri yok ederek iyileşmeyi sağlamak

AIDS - insanlarda  virüsü nedeniyle gerçekleşmiş bağışıklık yetersizliği sendromu
alerji - alerjenlere karşı aşırı duyarlılık

İnterferonlar

  • Özellikle  viral enfeksiyonlar karşı immun yanıttan sorumludurlar.
  • Viral m-RNA çevirisini inhibe ederek etkili 
  • Hücre dışı virüslere etki etmezler.

Kazanılmış (spesifik=Özel) bağışıklık: Enfeksiyon gelişiminden sonra görev alır.
a) Hücresel immünite: T lenfositler.
b) Hümoral immünite: B lenfositler ve plazma hücreleri.

Lenfositler

Mikroorganizmaları tanıma yeteneğine sahip anahtar hücreler lenfositlerdir.
Lenfositlerin iki tipi vardır.
               1. T- hücreleri: timus’da gelişir
               2. B- hücreleri: kemik iliğinde gelişir

Bu iki tip lenfosit Enfeksiyonlara karşı savaşta aşağıdaki yöntemleri  kullanır

B- hücreleri

  • Enfeksiyona yanıtta sentezlediği antikorları kullanır.
  • Enfeksiyon etkeni ile ilk karşılaşıldığında kanda antikor yoktur.
  • 7 - 10 gün sonra kanda düzeyi yükselir.  (primer yanıt).
  • Aynı etken ile bir daha karşılaşıldığında 24 saat içinde kanda yüsek  düzeye ulaşır (sekonder yanıt).
  • Antikorlar bakterinin yüzey yapılarını protein/karbonhidrat/lipid) tanır

Antijen (Ag): Hayvana verildiğinde bağışıklık sisteminin harekete geçmesini sağlayan moleküllere antijen diyoruz.

  • Vücuda  yabancı olmalı
  • Genellikle büyük moleküdürler (>10,000 dalton moleküler ağırlık ),
  • Yapıca komplekstirler  (proteinler genellikle çok iyi antijendirler),
  • Ulaşılabilir olmalılar  (Bağışıklık sisteminin antijenle temas edebilmesi gerekir) 

Antikorlar:

  • Sadece B hücresi üzerinde bulunabilir.
  • Plazma hücresi tarafından salgılanan çözünür bir molekül olabilir.
  • Aynı antijen uygun bütün antikorlar aynı B hücresi tarafından üretilir.
  • Antikorlar immunglobulin yapıdadırlar.

Her antikor 4 polipeptid zincirinden oluşur


2 ağır zincir.
2 hafif zincir.
Disülfide bağlarla bağlanmışlardır

B hücresi üzerindeki yüzeye tutunmuş antikor özel bir antijeni  tanıdığı zaman B hücresi olgunlaşır ve antikor salgılayan plazma hücresi haline gelir.
Çevresel organlarda antijen ile karşılaşan B ve T lenfositleri aktif hale gelip hücresel ve humoral yanıtı oluştururlar.


İmmunglobulin G ( Ig G)

  • Kanda en yüksek oranda bulunan sınıftır
  • Mikroorganizmaları ve toksinleri etkisiz hale getirir
  • Plasentadan bebeğe geçerek doğal pasif bağışıklık sağlar (Rh yuşmazlığının nedeni)

İmmunglobulin M ( IgM)

  • yabancı bir virüse ya da bakteriye karşı bağışıklık sisteminde oluşturulan ilk antikor tipidi
  • En büyük immungloblin sınıfı olduğu için damarlardan kolay geçmez

İmmunglobulin A (IgA)

  • En çok bulunan antikordur
  • sindirim, solunum, idrar ve üreme sistemi salgıları, ve gözyaşları içinde bulunur
  • anne sütü ile bebeğe geçerek doğal pasif bağışıklık sağlar

İmmunglobulin E (IgE)

  • Kanda en düşük konsantrasyonda bulunur
  • Vücut yüzeyindeki lenfoid dokulardaki plazma hücreleri tarafından üretilir ve salınır
  • Parazitlere ve alerjik reaksiyonlarda görev yaparlar
  • En önemli özelliği özel reseptörler bulunduran mast hücrelerine ve bazofillere bağlanabilmesidir

İmmunglobulin D (IgD)

  • B lenfositleri üzerinde antijen reseptörü olarak yerleşen ve serumda spontan olarak bulunan immunglobulin sınıfıdır
  • Enzimlere duyarlıdır ve parçalandığı için serumda saptanamaz.

Immun hafıza

  • T lefosit ve B lenfosit hafıza hücrelerine dönüşürler
  • Hafıza hücreleri antijenlere karşı daha etkili bir savunma yapama kapasitesine sahiptirler.
  • İkinci immun cevap ,birinci immune cevaba göre daha hızlı ve etkilidir
  • Aşılamanın temel mantığı buna dayalıdır

İmmun sistemi oluşturan yapılar


İmmun sistem hücrelerinin üretildiği, olgunlaşma ve aktifleşme süreçlerini tamamladıkları organlar merkezi ve çevresel organlar olarak ikiye ayrılır.
Merkezi organlar ------Kemik iliği, timus  
Çevresel organlar ------  dalak, lenf ve solunum sistemi, sindirim sistemi ile mukozalara bağlı lenfoid yapıar.

B- Hücresi uyarımı ve antikor salınımı
Antijen ve B - lenfositi üzerinde bulunan antijen reseptörü arası etkileşimle oluşan sinyal
Yardımcı T-hücreleri  tarafından üretilen ve Sitokinlerdir.

T- hücreleri

  • Bu hücreler vücuda giren yabancı molekülleri (virüs, bakteri…) parçalayan hücrelerdir.   
  • antikorlar ve diğer savunma sisteminin ulaşamayacağı virüs ve bakterilere karşı savunma yapar
  • hedefleri ile doğrudan temas ederler
  • virüsleri ile enfekte konak hücreleri hedef
  • makrofajları etkinleştirir
  • B lenfositlerinin  antikor salgılama yeteneğini artırır
  • nötrofil ve makrofajların kemotaksi ile yönlendirir

Timusda üç farklı hücre tipi bulunur:

Timositler: Olgunlaşmamış T lenfositleri olup kan dolaşımından timusa gelerek burada bir olgunlaşma ve farklılaşma süreci geçirip olgun T lenfositlerine dönüşürler.
Epitel hücreler:
Makrofajlar: Timositlerin olgun T lenfositlerine dönüşümleri sürecinde organizmaya zararlı olabilecek timositleri fagosite ederek olgun T lenfositlerine dönüşümüne engel olurlar.

BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİ OLUŞTURAN ORGANLAR

Birincil yada Merkezi Lenfoid Organlar: T ve B lenfositlerinin olgunlaşma süreçlerini tamamladıkları organlardır

İkincil yada Çevresel Lenfoid Organlar: Birincil lenfoid organlarda olgunlaşmalarını tamamlamış T ve B lenfositlerinin antijen ile karşılaştıkları organlardır
İkincil organlar:
-Vücuda giren yabancı antijeni kendi yapılarında muhafaza ederler.
-Yabancı antijen ile B veya T lenfositini bir araya getirmek yoluyla söz konusu antijene özgü antikor sentezi (humoral bağışıklık) ve T lenfositleri ile karakterize hücresel bağışıklığın gelişimine aracı olurlar

 Bağışıklık sistemi bozukluklarının başlıca belirtileri şunlardır:

  • Kronik enfeksiyonlar
  • Beklenmeden sık tekrarlanan enfeksiyonlar
  • Tedaviye tam cevap vermeyen enfeksiyonlar
  • Deri döküntüleri
  • Gelişme geriliği
  • Tekrarlayan apseler (yaralar)

 
a.Aşı Yaptırmak:

  • Aktif bağışıklık sağlar
  • Zayıflatılmış ya da öldürülümüş antijen içerir.
  • Koruyucudur.
  • Sağlıklı kişiye uygulanır.
  • Etkisi uzun sürelidir.

b. Serum Kullanmak:

  • Pasif bağışıklık sağlar
  • Hazır antikor içerir
  • Tedavi edicidir.
  • Hasta kişiye uygulanır. (Dikkat Aşı ile farklarından Biri)
  • Etkisi kısa sürelidir.(Diğer bir fark)

Retikula Endotelial Sistem
Bulunduğu Yapı ve organlar :

  • Bağ dokusu ---------- Histiyositler
  • Karaciğer -------- ---- Kupffer hücresi
  • Akciğer ------ -------- Makrofaglar
  • Lenf düğümleri ----- Makrofaglar
  • Dalak ----------------- Makrofaglar
  • Kemik iliği ---------- -Makrofaglar
  • Kemik ---------------- Osteoklast
  • Merkezi sinir sis.-- -Glia hücreleri
  • Eklem sıvısı ------- --Tip A hücresi